Dedektörle Gaz Testi

Dedektörle Gaz Testi başlığı altında, Başkentgaz İç Tesisat Şartnamesi’ne, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kurallarına ve yetkili firmaların sahada uyguladığı teknik prosedürlere tam uyumlu olarak hazırladığım kapsamlı içerik:

Dedektörle Gaz Testi: Doğal Gaz Kaçak Arama ve Kaçak Tespiti

Doğal gaz, kokusuz, renksiz ve zehirsiz bir gaz olmasına rağmen, olası kaçak durumlarında fark edilebilmesi için rafinerilerde THT (Tetrahidrotiyofen) maddesi ile kokulandırılır (çürük sarımsak kokusuna benzer). Ancak gaz kokusunun henüz ortamda hissedilmediği mikro sızıntıları, kör noktalarda biriken gazı veya duvar arkasından geçen borulardaki kaçakları gözle ya da kokuyla tespit etmek imkansızdır.

Başkentgaz prosedürlerine göre, tesisat teslimatlarında, periyodik kontrollerde ve abonelik değişimlerinde can ve mal güvenliğini garanti altına almak adına Elektronik Doğal Gaz Algılama Dedektörleri ile sızdırmazlık testi yapılması zorunludur.

Dedektörle Gaz Testi Nedir ve Neden Yapılır?

Dedektörle gaz testi; tesisat borularının ek yerlerinde (manşon, te, dirsek bağlantıları), vana contalarında, kombi ve ocak altı flex bağlantı noktalarında meydana gelebilecek en küçük gaz sızıntılarının, hassas sensörlere sahip yarı iletken veya katalitik yanmalı cihazlarla taranması işlemidir.

Bu testin yapılmasının temel amaçları şunlardır:

• Mikro Sızıntıların Tespiti: Zamanla eskiyen keten-macun bağlantılarından sızan ve sinsi bir şekilde biriken gazı yakalamak.

• Başkentgaz Onay Şartı: Başkentgaz ekipleri adrese gaz açmaya geldiğinde, kör tapa noktaları dahil tüm hattı dedektörle kontrol eder. Yetkili firmanın önceden bu testi yapmış olması, gaz açma randevusunun "reddedilmesini" önler.

• Patlama ve Yangın Riskini Önleme: Alt ve üst patlama limitleri (LEL/UEL) oluşmadan önce müdahale şansı tanımak.

Sahada Dedektörle Gaz Kaçak Arama Prosedürü

Başkentgaz sertifikalı yetkili firmaların teknik personeli, sahada gaz kaçağı araması yaparken belirli bir standardı takip etmek zorundadır. Rastgele yapılan bir arama, kritik kaçak noktalarının gözden kaçmasına neden olabilir.

1. Cihazın Kalibrasyonu ve Temiz Havada Açılması

Gaz algılama dedektörleri son derece hassas cihazlardır. Teste başlanmadan önce cihazın mutlaka temiz havada (doğal gaz bulunmayan açık alanda) açılması ve sıfırlama (zero kalibrasyonu) işleminin yapılması gerekir. İçeride gaz varken açılan cihaz, o anki gaz seviyesini "sıfır" olarak algılayacağı için yanlış sonuç verecektir.

2. Kritik Noktaların Sırayla Taranması (Tarama Rotası)

Teknik personel, gaz boru hattını baştan sona kadar dedektörün esnek probu (ucundaki sensör) ile takip eder. Özellikle şu noktalarda prob birkaç saniye bekletilerek ölçüm yapılır:

• Sayaç Bağlantı Rakorları: Sayacın giriş ve çıkışındaki somunlar ve contalar.

• Ana Kesme Vanası ve Cihaz Vanaları: Küresel vanaların mil etrafları.

• Flex (Esnek Boru) Bağlantıları: Ocak ve kombi girişlerindeki vidalı bağlantılar ve kelepçeler.

• Boru Dişli Bağlantıları: Tesisat üzerindeki tüm manşon, nipel ve dirseklerin keten sargı kısımları.

3. Gazın Fiziksel Özelliklerine Göre Arama Yapılması

Doğal gaz (Metan - $CH_4$), havadan daha hafif bir gazdır. Olası bir sızıntıda gaz tavana doğru yükselir ve tavan köşelerinde, dolap üstlerinde birikir. Bu nedenle teknik personel dedektörle arama yaparken:

• Borunun sadece altını değil, özellikle üst kısımlarını ve ek yerlerinin tepe noktalarını tarar.

• Yükselen gazın birikebileceği kuytu alanları kontrol eder.

Kaçak Tespiti Durumunda Yapılması Gereken Teknik Müdahaleler

Dedektör gaz algıladığında sesli (bip sesi frekansının artması) ve görsel (LED ekran veya barlar vasıtasıyla) olarak alarm verir. Cihaz ekranında genellikle PPM (milyonda bir parçacık) veya %LEL (Alt Patlama Limiti) cinsinden değerler görünür. Kaçak tespit edildiği anda Başkentgaz İç Tesisat Şartnamesi uyarınca şu adımlar atılır:

Acil Güvenlik Önlemleri

1. Vana Kapatılır: Sayacın başında bulunan ana kesme vanası derhal kapatılarak hatta giden gaz akışı kesilir.

2. Ortam Havalandırılır: Pencereler ve kapılar açılarak içerideki gazın dışarı tahliye edilmesi sağlanır.

3. Kıvılcım Kaynakları Engellenir: Elektrik düğmelerine kesinlikle dokunulmaz (açıksa kapatılmaz, kapalıysa açılmaz), prizden fiş çekilmez. Statik elektrik oluşturabilecek hareketlerden kaçınılır.

Teknik Onarım Süreci

• Gevşek Bağlantıların Sıkılması: Eğer kaçak bir rakor veya somundan kaynaklanıyorsa, uygun anahtarla sıkılarak sızdırmazlık sağlanır.

• Yeniden Diş Açma ve Ketenleme: Boru ek yerindeki macun veya keten özelliğini yitirmişse, o hat sökülür, temizlenir, TS EN 751-2 standartlarına uygun sızdırmazlık malzemeleri (doğal gaz macunu ve keten veya teflon bant) kullanılarak yeniden birleştirilir.

• Flex Değişimi: Çatlayan veya ömrünü tamamlayan flex borular tamir edilmez, yenisiyle (TS EN 14800 belgeli) değiştirilir.

Dedektör Testi ile Köpük (Sabun) Testinin Karşılaştırılması

Sektörde ve halk arasında eski bir alışkanlık olarak sabunlu köpükle kaçak kontrolü sıklıkla yapılmaktadır. Ancak Başkentgaz standartlarında dedektörle test etmenin üstünlüğü tartışılmazdır.